Rộn ràng đón Xuân

Khoảng nửa tháng trước Tết, khắp các làng quê, thị trấn từ các vùng trung du đến đồng bằng Thanh Hóa bắt đầu nhộn nhịp. Nhà nhà sửa soạn bàn thờ tổ tiên, lau dọn nhà cửa, mua sắm hoa quả, cây cảnh và nguyên liệu để gói bánh chưng. Truyền thống gói bánh chưng được coi là một trong những nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong mỗi gia đình Việt, và ở Thanh Hóa cũng vậy.

Trong thời khắc Tết đến, hình ảnh gói và nấu bánh chưng ở Thanh Hóa vừa mang tinh thần chung của người Việt, vừa thấm đượm văn hóa địa phương. Thịt heo là con heo được nuôi từ giữa năm theo kiểu "chơi hụi", mỗi nhà góp 500 ngàn, rồi chung nhau cơm thừa, trồng ngô, chuối vỗ béo. Với cách nuôi ấy, thịt thì thơm ngon và rất an toàn. Cuối năm mổ thịt, mỗi nhà được 8 -10 kg thịt xem như cũng có lời. Quá trình gói bánh là một chuỗi công việc kỳ công, đầy kỹ thuật: Nếp phải được ngâm đủ nước, đậu xanh và thịt được chuẩn bị cẩn thận, từng lá dong rửa sạch được xếp vuông vức rồi buộc bằng lạt tre thật chắc. Bên bếp lửa hồng của mỗi gia đình, sau công đoạn gói bánh, lũ trẻ quây quần quanh nồi bánh để nghe ông bà kể chuyện Tết xưa, kể truyền thuyết về bánh chưng - bánh dày, biểu tượng của trời vuông đất tròn - và ý nghĩa của việc làm bánh dâng lên tổ tiên. Cả nhà thức đêm canh nồi, nói cười rôm rả và cùng nhau chờ đợi mùi thơm ngọt của bánh chưng lan tỏa khắp sân. Sau hơn 10 - 12 giờ nấu, chờ bánh chín, mỗi gia đình lại vui mừng thưởng thức thành quả sau một năm vất vả lao động.

Bánh chưng sau khi nấu chín không chỉ dành cho mâm cỗ thành kính dâng lên tổ tiên mà còn được chia cho họ hàng, láng giềng và khách đến thăm nhà trong dịp Tết - một cách thể hiện tinh thần sẻ chia và kết nối cộng đồng.

Ngoài việc gói bánh chưng trong gia đình, ở một số địa phương như Thanh Hóa còn duy trì các hoạt động cộng đồng gói bánh chưng trước Tết, nhằm tạo không khí chung và lan tỏa tinh thần nghĩa tình mùa xuân. Những nồi bánh lớn nơi sân làng, tiếng lửa nổ lách tách bên bếp củi và mùi thơm của gạo nếp chuyền từ nhà này sang nhà khác như một bản giao hưởng mùa xuân rộn ràng.

Chào Cờ, gánh tết, mừng thọ - hồn quê không thể thiếu

Một điểm nhấn quan trọng mà nhiều người con xứ Thanh đi xa luôn nhớ chính là lễ chào cờ vào sáng mồng 1 Tết. Ở nhiều nơi, từ những hội quán thôn xóm nhỏ đến các trung tâm văn hóa thị trấn, dân làng thường tập trung từ sáng sớm để cùng nhau thực hiện nghi thức chào cờ - giây phút thiêng liêng để tưởng niệm tổ tiên, đồng thời gửi gắm niềm tin yêu đất nước. Dưới lá quốc kỳ đỏ thắm bay phấp phới trong nắng xuân, mọi người đứng nghiêm trang, nghe quốc ca vang lên, cảm nhận sâu sắc tinh thần đoàn kết, tự hào dân tộc và khởi đầu một năm mới an lành.

Trong các ngày Tết, Thanh Hóa cũng như nhiều nơi khác trong cả nước, mừng thọ các cụ cao niên là một nét đẹp văn hóa thể hiện lòng hiếu kính và trân trọng đối với những bậc cha ông. Các gia tộc, khối phố, xóm giềng ở Thanh Hóa đa phần tổ chức buổi mừng thọ vào ngày mồng 1 tết để tôn vinh những người cao tuổi trong dòng họ hoặc gia đình. Đây là dịp để con cháu xa gần về quê sum họp, kính chúc sức khỏe, tri ân những đóng góp của các bậc lão thành trong việc giữ gìn gia phong, truyền thống.

Không khí lễ mừng thọ luôn ấm cúng: Mâm cỗ thịnh soạn, lời chúc tụng, và những ánh mắt rưng rưng cảm động khi từng đứa cháu trao tặng những lời chúc tốt đẹp nhất. Những bức ảnh được lưu giữ, những tiếng cười sum vầy bên mâm cơm Tết là minh chứng cho sự kết nối sâu sắc của các thế hệ trong gia đình.

Một trong những nét văn hóa độc đáo ở Thanh Hóa mang đậm bản sắc truyền thống ấy là lễ "gánh Tết sum họp" ở nhà thờ tộc. Nhà thờ tộc - nơi thờ cúng tổ tiên dòng họ - được trang hoàng trang trọng trong những ngày Tết. Vào mồng Một và mồng Hai Tết, dòng họ nào cũng tổ chức buổi lễ tại nhà thờ tộc; con cháu khắp nơi dù xa hay gần cũng quay về, chung tay chuẩn bị lễ vật, dâng hương và thực hiện nghi thức truyền thống. Lại còn là dịp để ủng hộ quỹ khuyến học cho các cháu hiếu học; quỹ mừng thọ các cụ cao niên… Đây là thời khắc những thành viên trong dòng họ gặp gỡ, ôn lại lịch sử gia tộc, thể hiện lòng kính trọng đối với tổ tiên và gửi gắm ước nguyện cho một năm mới bình an, thịnh vượng.

Buổi lễ trang trọng, rất ấm áp. Tiếng cười nói, tiếng chúc tụng hòa vào mùi trầm hương và hương bánh chưng còn ấm nóng. Con cháu tụ họp bên nhau, người lớn trao kinh nghiệm sống, người trẻ kể về những dự định tương lai - tất cả tạo nên một không gian sum vầy đậm chất văn hóa và nghĩa tình gia đình.

Tết ở Thanh Hóa không chỉ là một dịp nghỉ lễ đơn thuần; đó là sự hòa quyện giữa tín ngưỡng cổ truyền, tình cảm gia đình sâu sắc và bản sắc văn hóa riêng biệt của quê hương. Từ lễ chào cờ sáng mồng Một Tết, những chiếc bánh chưng tự tay gói nấu vuông vức hiếu kính dâng lên tổ tiên, đến lễ mừng thọ, gánh Tết sum họp tại nhà thờ tộc, tất cả hội tụ nên bức tranh mùa xuân đầy màu sắc. Mỗi phong tục, lễ nghi tựa như những nốt nhạc trong bản giao hưởng của thời gian - nối quá khứ với hiện tại, truyền thống với hiện đại và lưu truyền sang thế hệ tương lai.

Công Hạnh